Το Αλογάκι

Από το μικρό ταπεινό στρατιώτη μέχρι το μεγάλο καταξιωμένο στρατηγό, η επόμενη κίνηση στο σκάκι είναι λίγο πολύ ένα μυστήριο. Η θέση έχει πάντα απαιτήσεις. Κάποιες φορές είναι εύκολο να ανακαλύψουμε αυτό που χρειάζεται να γίνει και άλλες φορές νιώθουμε χαμένοι μέσα σε δεκάδες επιλογές. "Τι κάνουμε τώρα;" Αναρωτιόμαστε ξύνοντας το κεφάλι μας μπροστά στη σκακιέρα.

Ένα σχέδιο μπορεί να μας σώσει!

Το σχέδιο στο σκάκι είναι η ικανότητα που έχουμε να εντοπίζουμε και να δημιουργούμε αδυναμίες στον αντίπαλο. Τέτοιες αδυναμίες μπορεί να είναι η κακή θέση του βασιλιά, μια στριμωγμένη βασίλισσα, τα αδύνατα πιόνια, τα απροστάτευτα κομμάτια, τα κομμάτια που μπορούν να υποστούν διπλή επίθεση ή κάρφωμα.

Ένας στρατιώτης (αρχάριος σκακιστής) σύμφωνα με την εμπειρία έχει περιορισμένες δυνατότητες στο σχεδιασμό. Αντίθετα ένας στρατηγός (καταξιωμένος σκακιστής) μπορεί με μεγαλύτερη άνεση να συλλάβει και να εκτελέσει πολύπλοκα σχέδια. Αλλά πως;

1. Εκτίμηση της θέσης. Αρχικά μετράμε τις δυνάμεις μας σε σύγκριση με τις δυνάμεις του αντιπάλου σύμφωνα με την αξία των κομματιών στη σκακιέρα. Ύστερα ψάχνουμε για αδυναμίες στο αντίπαλο στρατόπεδο ή διερευνούμε τη δυνατότητα να δημιουργήσουμε αδυναμίες.
Προσοχή! Πρέπει πρώτα να σιγουρευτούμε ότι δεν έχουμε αδυναμίες στο δικό μας στρατόπεδο, διότι ο αντίπαλος καραδοκεί!
2. Σχέδιο. Αφού εντοπίσουμε τις αδυναμίες, θα πρέπει να τις αξιολογήσουμε και να βρούμε τρόπο να τις εκμεταλλευτούμε. Π.χ. αν έχουμε να επιλέξουμε ανάμεσα σε ένα φορσέ ματ και το κόψιμο μιας βασίλισσας, το σχέδιό μας θα πρέπει να είναι φυσικά να κάνουμε ματ.
3. Στρατηγικές επιχειρήσεις. Πάμε να εφαρμόσουμε το σχέδιο υπολογίζοντας ποιες δυνάμεις θα χρειαστούμε, που θα πρέπει να τις τοποθετήσουμε και πως θα παρακάμψουμε τις αμυντικές επιχειρήσεις του αντιπάλου.
4. Μέτρημα. Υπολογίζουμε κάποιες βαριάντες και επιλέγουμε την αποτελεσματικότερη, με προσοχή ώστε να μη δίνουμε στον αντίπαλο τη δυνατότητα να αμυνθεί.
5. Κίνηση!

Αν δεν μπορούμε να συλλάβουμε κάποιο σχέδιο, τότε το καλύτερο που μπορούμε να κάνουμε είναι να βελτιώσουμε τη θέση ενός κομματιού μας, εφόσον ο αντίπαλος δεν έχει κάποια άμεση απειλή (κανόνας Makogonov).

Ας δούμε μια αρκετά διδακτική παρτίδα που παίχτηκε πριν λίγες μέρες στο τουρνουά της Νίκαιας.

1.δ4 δ5 2.Αζ4 β6 3.ε3 Ιγ6 4.γ4
Συνήθως στο Σύστημα του Λονδίνου ο Λευκός παίζει γ3 και ε3 για να στηρίξει το κέντρο. Σε αυτό το σημείο ο Μαύρος μπορεί να συνεχίσει κανονικά την ανάπτυξή του με Ιζ6 ή ε6 όμως
4…Αε6
Μια κακή κίνηση που μπλοκάρει χωρίς λόγο το πιόνι ε και καταδικάζει την πτέρυγα του Βασιλιά σε αδράνεια. Ποιο πρέπει να είναι το σχέδιο του Λευκού σε αυτό το κρίσιμο σημείο; Παίζοντας Ιγ3 ή Ιζ3, δηλαδή συνεχίζοντας την ανάπτυξή του, δεν είναι λάθος, όμως δεν είναι αρκετά δραστικό. Κόβοντας το πιόνι δ5 με γxδ5 επίσης δεν κερδίζει πολλά, αντιθέτως δίνει τη δυνατότητα στον Αε6 να πιάσει καλύτερη θέση. Μήπως ο Λευκός μπορεί να δημιουργήσει μια αδυναμία στο Μαύρο στρατόπεδο;
5.ε4!
Ακριβώς! Το πιόνι είναι άτρωτο. Αν 5…δxε4 τότε 6.δ5 και ο Μαύρος χάνει κομμάτι. Αλλά τι να κάνει ο Μαύρος; Στο 5…Αδ7, ο Λευκός παίρνει τον απόλυτο έλεγχο του κέντρου μετά από 6.γxδ5 περιορίζοντας σημαντικά το πεδίο δράσης των Μαύρων κομματιών και με το Βασιλιά ακόμα στο κέντρο αυτό ισοδυναμεί με ήττα. Οπότε...
5…δxγ4 6.δ5 Αγ8 7.δxγ6 Βxδ1+
Ο Μαύρος υποχρεώνεται να αλλάξει Βασίλισσες για να σώσει τουλάχιστον την επιλογή του ροκέ.
8.Ρxδ1 Αε6;
Επαναλαμβάνει το ίδιο ακριβώς λάθος όπως στην 4η κίνηση! «Κάθε σκακιστής έχει τα δικά του τυπικά λάθη». Ο Λευκός φυσιολογικά παίζει…
9.Ιγ3 Ιθ6; 10.Ιζ3
Η κίνηση του Μαύρου παραβαίνει ένα βασικό κανόνα ανάπτυξης –οι Ίπποι πρέπει να συγκλίνουν προς το κέντρο. Ο Λευκός δεν παρασύρεται να κόψει τον Ίππο για να δημιουργήσει διπλωμένα πιόνια στη στήλη θ –έχει σχέδιο! Βέβαια το 10.Ιβ5 ήταν αμεσότερο.
10…Πδ8+ 11.Ργ2 Αη4;
Η τελευταία κίνηση του Μαύρου δίνει μια απλή ιδέα στο Λευκό και νέο σχέδιο κατά του στριμωγμένου Μαύρου Ηγεμόνα.
12.Ιβ5! Πγ8 13.Ιxγ7+ Πxγ7 14.Αxγ7
Ο Λευκός κερδίζει έναν Πύργο και διατηρεί τον απόλυτο έλεγχο της παρτίδας.
14…Αxζ3
Ενώ ο Μαύρος Μονάρχης ασφυκτιά ανάμεσα στα ίδια του τα κομμάτια, ο Αξιωματικός συνεχίζει να κινείται επιπόλαια.
15.ηxζ3 ε5;
Έχει «σκάσει» τόσο πολύ από την πίεση των κομματιών του, που το πιόνι ε εκσφενδονίζεται σαν κουμπί, σε λάθος τετράγωνο αντί για το φυσιολογικό ε6! Ο Λευκός βλέπει κι άλλη ευκαιρία που δεν την αφήνει να πάει χαμένη.
16.Πδ1 Αγ5; 17.Πδ8+ Ρε7 18.Πxθ8 1–0

Το Σύστημα του Λονδίνου είναι ένα απλό άνοιγμα χωρίς ιδιαίτερες περιπλοκές που οδηγεί σε κλειστές παρτίδες και χαρακτηρίζεται από τις κινήσεις δ4, Αζ4 και στη συνέχεια γ3 και ε3. Οι συνήθεις γραμμές είναι:

1.δ4 δ5 2.Ιζ3 Ιζ6 3.Αζ4
1.δ4 Ιζ6 2.Ιζ3 ε6 3.Αζ4
1.δ4 Ιζ6 2.Ιζ3 η6 3.Αζ4

Ο Πύργος είναι ο καλύτερος φίλος του Βασιλιά, διότι τον βοηθά να κάνει ροκέ. Όταν ο Βασιλιάς στέκεται στο κέντρο της Σκακιέρας χωρίς να έχει κάνει ροκέ, είναι σαν να προκαλεί τον αντίπαλο στρατό. Μια διάσπαση ή μια θυσία μπορεί να φέρει σε πολύ δύσκολη θέση τον Μονάρχη μας, που ακόμα κι αν ξεφύγει προσωρινά, σίγουρα θα αναγκαστεί στη συνέχεια να προσπαθήσει πολύ για να γλυτώσει.

Πριν ξεκινήσουμε μια επίθεση, είναι σημαντικό να έχουμε εξασφαλίσει σίγουρο καταφύγιο για το Βασιλιά μας στο ροκέ υπό την προστασία του Πύργου.

Ας θυμηθούμε τους κανόνες που επιτρέπουν το ροκέ:

1. Ο Βασιλιάς πρέπει να είναι στην αρχική του θέση και να μην έχει μετακινηθεί.
2. Το ίδιο και ο Πύργος που θα κάνει το ροκέ.
3. Ο Βασιλιάς δεν πρέπει να απειλείται με σαχ.
4. Τα τετράγωνα από τα οποία θα περάσει ο Βασιλιάς δεν θα πρέπει να απειλούνται.
5. Το τετράγωνο στο οποίο θα καταλήξει ο Βασιλιάς δεν θα πρέπει να απειλείται.
6. Ανάμεσα στο Βασιλιά και τον Πύργο θα πρέπει να υπάρχουν μόνο κενά τετράγωνα, κανένα κομμάτι.


Ας δούμε παρακάτω τρια διδακτικά παραδείγματα:

Leycester - Philidor, 1788
Ο Λευκός έχει μόλις παίξει 10.Αβ5 παρατείνοντας την παραμονή του Βασιλιά στο κέντρο και αγνοώντας τις απειλές του Μαύρου Ίππου. Ο Μαύρος αμέσως απέκτησε πλεονέκτημα στην επόμενη κίνηση.

Smyslov - Fischer, 1970
Ο Λευκός επιχειρεί να ανοίξει τη θέση παίζοντας 12.δ4, ξεχνώντας ότι ο Βασιλιάς του βρίσκεται ακόμα στο κέντρο. Για κακή του τύχη, αντίπαλός του είναι ο σπουδαίος Μπόμπι Φίσερ, ο οποίος αμέσως εκμεταλλεύεται το λάθος και κάπου 30 κινήσεις αργότερα καταλήγει με 3 πιόνια παραπάνω, αρκετά για τη νίκη.

Volkov - Kotronias, 2000
O Λευκός εδώ έπαιξε 21.Αε7, αντί για το καλύτερο Ιε7+ που κερδίζει τον Μαύρο Πύργο στο γ8. Τώρα ο Λευκός όχι μόνο δεν κερδίζει τον Πύργο, αλλά χάνει και την παρτίδα!

Όλοι γνωρίζουμε το μύθο του Αισώπου που μιλάει για το εργατικό μυρμήγκι και τον τεμπέλη τζίτζικα. Όταν είναι καλοκαίρι, το μυρμήγκι δουλεύει σκληρά για να μαζέψει εφόδια για το δύσκολο χειμώνα. Ο τζίτζικας αντίθετα διασκεδάζει συνεχώς και δεν προετοιμάζεται καθόλου. Το μυρμήγκι έχει σχέδιο για να σωθεί από το κρύο και το χιόνι. Ο τζίτζικας αγνοεί το μέλλον και ζει μόνο για το παρόν.

'Ετσι και ο καλός σκακιστής κλείνει τα μάτια στις προσωρινές ευκαιρίες που μπορεί να συναντήσει σε μια παρτίδα, διότι έχει στο μυαλό του ένα συγκεκριμένο στόχο και ένα συγκεκριμένο σχέδιο για να πετύχει τη νίκη. Ακριβώς όπως το μυρμήγκι!

Θα δούμε στην παρτίδα που ακολουθεί πώς ο Λευκός Βασιλιάς, που σκέφτηκε σαν το μυρμήγκι του Αισώπου, κατάφερε μέσα σε λίγες μόνο κινήσεις να αναγκάσει το Μαύρο Μονάρχη, που συμπεριφερόταν απερίσκεπτα σαν τον τζίτζικα, να εγκαταλείψει!

Δοκιμάστε πάνω στη σκακιέρα να συνεχίσετε την παρτίδα μετά από την τελευταία κίνηση του Λευκού. Θα καταλάβετε εύκολα το λόγο που ο Μαύρος εγκατέλειψε!

Η Βαριάντας Άιτκνεν της Τζιόκο Πιάνο που παίχτηκε στην παραπάνω παρτίδα είναι:
1.ε4 ε5 2.Ιζ3 Ιγ6 3.Αγ4 Αγ5 4.γ3 Ιζ6 5.δ4 εxδ4 6.γxδ4 Αβ4+ 7.Ιγ3 Ιxε4 8.0-0 Ιxγ3 9.βxγ3 Αxγ3 10.Αα3

Ο Μαύρος έχει κερδίσει 2 πιόνια όμως ο Λεύκος έχει σημαντικό πλεονέκτημα στην ανάπτυξη και εμποδίζει το μικρό ροκέ του Μαύρου. Για το απομονωμένο πιόνι δ, ο Λευκός έχει την ανοιχτή στήλη ε και την ημιανοιχτή στήλη γ.
Η καλύτερη συνέχεια για το Μαύρο είναι το 10...δ5 με σκοπό να απελευθερώσει τον λευκοτετράγωνο αξιωματικό και να τον χρησιμοποιήσει για να κλείσει προσωρινά την ανοιχτή στήλη ε. Τότε ίσως κερδίσει τον πύργο στο α1, αλλά με σχετικές απώλειες χώρου και χρόνου.

Ο Αξιωματικός, ο Πύργος και η Βασιλίσσα μπορούν να επιτεθούν σε δύο ή περισσότερα κομμάτια ταυτόχρονα κατά μήκος της ίδιας στήλης, γραμμής ή διαγωνίου. Αυτές οι δυνατότητες του "καρφώματος" και του "σουβλίσματος", είναι βασικές επιθετικές τακτικές που είναι εύκολο να κατανοήσουμε και απαραίτητο να μάθουμε. Ταυτόχρονα, γνωρίζοντας αυτές τις δυνατότητες, θα μπορούμε να προστατευόμαστε από τις απειλές του αντιπάλου.

Το "κάρφωμα" είναι η κατάσταση όπου ένα κομμάτι απειλείται από Αξιωματικό, Πύργο ή Βασίλισσα και αν μετακινηθεί τότε θα χαθεί το κομμάτι μεγαλύτερης αξίας που βρίσκεται πίσω του. Αν μάλιστα το κομμάτι πίσω είναι ο Βασιλιάς, τότε το κάρφωμα είναι απόλυτο και φυσικά το κομμάτι μικρότερης αξίας δεν μπορεί να μετακινηθεί.

Το "σούβλισμα" (ή "ανάποδο κάρφωμα") είναι η κατάσταση όπου ένα κομμάτι απειλείται από Αξιωματικό, Πύργο ή Βασίλισσα και αν μετακινηθεί τότε θα χαθεί κομμάτι μικρότερης αξίας που βρίσκεται πίσωψ του.

Και στις δυο περιπτώσεις, ο παίκτης που κάνει "κάρφωμα" ή "σούβλισμα" κερδίζει κομμάτι ή τη διαφορά. Και συνήθως αποκτά μεγάλο πλεονέκτημα. Προσέξτε τα παρακάτω διαγράμματα:

Ο Αξιωματικός δίνει σαχ. Ο Μαύρος Βασιλιάς υποχρεώνεται να μετακινηθεί και ο Μαύρος Πύργος χάνεται. Αυτό είναι σούβλισμα, διότι ο Βασιλιάς που απειλείται άμεσα είναι κομμάτι μεγαλύτερης αξίας από τον Πύργο.









Ο Αξιωματικός απειλεί τον Πύργο. Ο Πύργος όμως δεν μπορεί να μετακινηθεί, διότι είναι σε απόλυτο κάρφωμα. Είναι κάρφωμα επειδή ο Πύργος που απειλείται άμεσα είναι κομμάτι μικρότερης αξίας από τον Βασιλιά. Είναι μάλιστα απόλυτο κάρφωμα, διότι ο Πύργος δεν έχει δικαίωμα να μετακινηθεί.








Όπως είδατε, είναι εύκολο να ξεχωρίσουμε το σούβλισμα και το κάρφωμα. Δείτε ορισμένες περιπτώσεις παρακάτω. Μπορείτε να βρείτε σε ποιές έχουμε σούβλισμα και σε ποιές κάρφωμα; Οι λύσεις είναι στο τέλος, αλλά σίγουρα θα βρείτε τις απαντήσεις!

1. Παίζει ο Μαύρος. Τι μπορεί να κάνει ο Μαύρος Ίππος στο γ6;















2. Παίζει ο Μαύρος. Η Μαύρη Βασίλισσα μπορεί να σωθεί. Κάποιο άλλο Μαύρο κομμάτι θα χαθεί...















3. Παίζει ο Μαύρος Μονάρχης που είναι σε σαχ, δυστυχώς για το Μαύρο Αξιωματικό!















4. Παίζει ο Μαύρος Βασιλιάς, που πρέπει να αντιδράσει στο σαχ.















5. Παίζει ο Μαύρος, που βλέπει τον Ίππο του να κινδυνεύει άμεσα. Ή μήπως υπάρχει και κάποιος μεγαλύτερος κίνδυνος;














6. Παίζει ο Μαύρος. Υπάρχει σωτηρία;
















7. Μπορεί να δραπετεύσει η Μαύρη Βασίλισσα;
















8. Παίζει ο Μαύρος και χάνει αμέσως.
















Λύσεις:
1.Απόλυτο κάρφωμα | 2.Σούβλισμα | 3.Σούβλισμα | 4.Σούβλισμα | 5.Κάρφωμα | 6.Κάρφωμα | 7.Κάρφωμα | 8.Σούβλισμα

Το Αλογάκι δεν θα αργήσει να επιστρέψει με ακόμα περισσότερο Σκάκι! Μείνετε στις επάλξεις!