Το Αλογάκι

Τι σημαίνουν όλες αυτές οι περίεργες λέξεις που αναφέρουν οι σκακιστές στις συζητήσεις τους; Ας εξηγήσουμε κάποιες από αυτές!
Ζαντούμπ: Αν κάποιο από τα κομμάτια μας δεν στέκεται καλά πάνω στο τετράγωνό του, όταν έρθει η σειρά μας μπορούμε να πούμε "ζαντούμπ" και να το διορθώσουμε.
Κάρφωμα: Όταν το κομμάτι που απειλείται από Βασίλισσα, Πύργο ή Αξιωματικό είναι μικρότερης αξίας από το κομμάτι που βρίσκεται πίσω του. Λέγεται "απόλυτο κάρφωμα" όταν το κομμάτι πίσω είναι ο Βασιλιάς και "σχετικό" όταν πίσω είναι οποιδήποτε άλλο κομμάτι.
Σούβλισμα: Όταν το κομμάτι που απειλείται από Βασίλισσα, Πύργο ή Αξιωματικό είναι μεγαλύτερης αξίας από το κομμάτι που βρίσκεται πίσω του.
Πηρούνι: Όταν ο ίππος απειλεί δυο ή περισσότερα κομμάτια ταυτόχρονα.
Μπαταρία: Όταν τοποθετούμε δυο η περισσότερα κομμάτια στην ίδια διαγώνιο ή στην ίδια κάθετο π.χ. δυο πύργοι και η βασίλισσα στην ίδια στήλη.
Προσέλκυση: Όταν κάποιος παίκτης θυσιάζει ένα ελαφρύ ή βαρύ κομμάτι για να εκθέσει τον αντίπαλο βασιλιά.
Καθοδήγηση: Όταν καθοδηγούμε ένα κομμάτι του αντιπάλου σε θέση που να μας συμφέρει, συχνά με κάποια θυσία.
Απομάκρυνση: Όταν απομακρύνουμε ένα κομμάτι του αντιπάλου που προστατεύει ένα τετράγωνο ή μια γραμμή σημαντική για την επίθεσή μας, συχνά με κάποια θυσία.
Πιόνι προωθημένο: Το πιόνι που βρίσκεται στην πλευρά του αντιπάλου και μπορεί να είναι δυνατό ή αδύναμο ανάλογα με τη θέση.
Πιόνι ελεύθερο: Το πιόνι που δεν έχει μπροστά του στη δική του ή στις γειτονικές στήλες αντίπαλο πιόνι και μπορεί να προαχθεί.
Πιόνια διπλωμένα: Δυο ή περισσότερα πιόνια στην ίδια κάθετο. Αν είναι απομονωμένα είναι και αδύνατα.
Πιόνι απομονωμένο: Το πιόνι που δεν υποστηρίζεται από άλλα γειτονικά πιόνια του ιδίου χρώματος.
Πιόνια κρεμασμένα: Τα πιόνια που βρίσκονται δίπλα δίπλα χωρίς να αλληλοϋποστηρίζονται ή να υποστηρίζονται από άλλα πιόνια.
Πιόνι καθυστερημένο: Το πιόνι που βρίσκεται πίσω από τα γειτονικά πιόνια του.
Μπολοκάρισμα: Η ακινητοποίηση αντίπαλου πιονιού ή πιονιών.
Ματ των επωμίδων: Όταν ο Βασιλιάς γίνεται ματ από Βασίλισσα ή Πύργο πλαισιωμένος συνήθως από τους πύργους του.
Ματ αποπνιγμού: Όταν ο Βασιλιάς καθώς είναι κλεισμένος από δικά του κομμάτια γίνεται ματ από Ίππο.
Ματ Αραβικό: Όταν ο Βασιλιάς γίνεται ματ από Πύργο και Ίππο.
Ματ του Μποντάν: Το ματ που κάνουν δυο αξιωματικοί σχηματίζοντας ένα Χ.
Ματ του Άντερσεν: Όταν ο Βασιλιάς γίνεται ματ από Πύργο και Αξιωματικό.
Ματ του Μπλάκμπερν: Όταν ο Βασιλιάς γίνεται ματ από Αξιωματικούς και Ίππο.
Διάσπαση: Θυσία που αναγκάζει το άνοιγμα μιας θέσης.
Μινιατούρα: Μια παρτίδα που έληξε με ματ ή εγκατάληψη σε λιγότερες από 25 κινήσεις.
Θυσία: Η εσκεμμένη παραχώρηση υλικού με σκοπό την απόκτηση πλεονεκτήματος χώρου, πρωτοβουλίας, ανάπτυξης ή επίθεσης.
Ψευτοθυσία: Η θυσία που αν γίνει αποδεκτή προφανώς οδηγεί σε πλεονέκτημα ή τουλάχιστον ισορροπημένη θέση.
Αλλαγή: Το πάρσιμο υλικό του αντιπάλου με την ταυτόχρονη παραχώρηση δικού μας υλικού ίδιας αξίας.
Διαφορά: Λέμε ότι "κερδίσαμε τη διαφορά" όταν π.χ. πάρουμε πύργο του αντιπάλου για δικό μας ίππο ή αξιωματικό.
Βαριάντα: Μια πιθανή ακολουθία κινήσεων.
Συνδυασμός: Μια φορσέ βαριάντα με θυσία που δίνει πλεονέκτημα για τη νίκη.
Τακτική: Μια βαριάντα που προετοιμάζει ή αποκρούει μια επίθεση ή απειλή. Αντίθετος τρόπος παιχνιδιού από το ποζισιονέλ παιχνίδι.
Ποζισιονέλ: Τρόπος παιχνιδιού που αποσκοπεί σε σταδιακή απόκτηση πλεονεκτήματος παρά σε άμεση όπως το τακτικό παιχνίδι και απαιτεί κριτική σκέψη παρά υπολογισμό βαριάντων.
Γκαμπί: Η θυσία πιονιού συνήθως κατά το άνοιγμα για την απόκτηση πλεονεκτήματος χώρου όπως το άνοιγμα γραμμών ή για να κερδιθεί τέμπο. Αν ο αντίπαλος κόψει το πιόνι, τότε λέμε το γκαμπί "αποδεκτό". Αν δεν το κόψει, "μη αποδεκτό". Αν ο αντίπαλος απαντήσει με δική του προσφορά πιονιού, τότε έχουμε "αντιγκαμπί".
Τέμπο: Η επιπλέον κίνηση, η πρωτοβουλία.
Οποζισιόν: Η κατάσταση όπου οι δυο βασιλιάδες βρίσκονται αντιμέτωποι με ένα τετράγωνο ανάμεσά τους (ή τρία ή πέντε). Ο Βασιλιάς που έχει την κίνηση χάνει την οποζισιόν, άρα ο άλλος -συνήθως- έχει το πλεονέκτημα.
Τρίγωνο: Ένας τρόπος για να χάσουμε την κίνηση στο φινάλε με σκοπό να πάρουμε την οποζισιόν. Ενώ είναι η σειρά μας να παίξουμε, με την τριγωνική μανούβρα του βασιλιά μας μπορούμε να επανέλθουμε στο αρχικό τετράγωνο, μόνο που τώρα έχει σειρά να παίξει ο αντίπαλος.
Νούλα: Ισοπαλία.
Πατ: Μορφή ισοπαλίας όπου ο βασιλιάς είναι υποχρεωμένος να κινηθεί αλλά δεν έχει νόμιμη κίνηση.
Φιανκέτο: Η θέση όπου ο Αξιωματικός είναι αναπτυγμένος στη δεύτερη ή έβδομη γραμμή πάνω στη μεγάλη διαγώνιο καλυπτόμενος από τον Ίππο.
Τρύπα: Το τετράγωνο που δεν μπορούμε να ελέγξουμε με πιόνι και συνήθως βρίσκεται μπροστά σε ένα απομονωμένο ή καθυστερημένο πιόνι.
Προφυλακή: Το τετράγωνο μέσα στην παράταξη του αντιπάλου που ελέγχουμε με πιόνι και αποτελεί άριστη βάση επίθεσης κυρίως για τους Ίππους μας.
Προφύλαξη: Μια κίνηση που έχει ως σκοπό να εμποδίσει τα σχέδια του αντιπάλου.
Τζούγκτσβανγκ: Η κατάσταση όπου ένας παίκτης είναι υποχρεωμένος να κάνει μια κακή κίνηση που θα του επιφέρει σοβαρό μειονέκτημα, διότι δεν έχει καμία διαθέσιμη καλή κίνηση.
Κίνηση Φορσέ: Η καλή ή κακή κίνηση που ένας παίκτης κάνει υποχρεωτικά, ακόμα κι αν έχει στη διάθεσή του πολλές άλλες δυνατές κινήσεις.

Η μάχη είχε φουντώσει για τα καλά και στο κέντρο της Σκακιέρας γινόταν χαμός. Τότε ένας μοναχικός Λευκός στρατιώτης, ενώ όλοι είχαν στραμμένο το βλέμμα τους αλλού, κατάφερε να διασπάσει το μέτωπο από τα πλάγια, να εισχωρήσει στις γραμμές του εχθρού και να προχωρήσει μέχρι το αρχηγείο του Μαύρου Στρατού. Χωρίς να χάσει χρόνο, τοποθέτησε εκρηκτικά και έφυγε τρέχοντας. Η έκρηξη διέλυσε το αρχηγείο σε 1000 κομμάτια! Έτσι, ο Μαύρος Βασιλιάς αναγκάστηκε να παραδοθεί, αφού δεν είχε πια μέρος να κρυφτεί...

Αλήθεια λοιπόν, ένα πιόνι στην πρώτη γραμμή του εχθρικού στρατοπέδου ισοδυναμεί με βόμβα στα θεμέλιά του!

Ένα πιόνι προάγεται αν καταφέρει να φτάσει στην τελευταία γραμμή, δηλαδή στην πρώτη γραμμή του αντιπάλου (για τον Λευκό στην 8η γραμμή και για τον Μαύρο στην 1η γραμμή). Επειδή αυτό είναι ένα πολύ δύσκολο και σπουδαίο κατόρθωμα για το ταπεινό πιόνι, ένας πραγματικός άθλος, για επιβράβευση οι κανόνες του επιτρέπουν να αλλάξει μορφή και να μεταμορφωθεί σε ένα άλλο κομμάτι (εκτός από Βασιλιά, αφού ο Βασιλιάς είναι μόνο ένας και ψηλομύτης). Με αυτό τον τρόπο ένας παίκτης μπορεί να έχει περισσότερες Βασίλισσες, Πύργους Αξιωματικούς ή Ίππους από όσους είχε στην αρχή του παιχνιδιού. Φυσικά μπορεί να προάγει όσα πιόνια θέλει, ακόμα και τα οκτώ αν τα καταφέρει!

Στην σκακιστική γραφή γενικά συμβολίζεται "=Χ" όπου Χ το κομμάτι που προάγεται το πιόνι (πχ ε8=Β).

Η προαγωγή του πιονιού είναι ιδιαίτερα σημαντική, ειδικά στο φινάλε του παιχνιδιού, αφού συνήθως όποιος καταφέρει να προάγει πρώτος, κερδίζει!

Συνήθως οι παίκτες προάγουν το πιόνι σε Βασίλισσα, επειδή είναι το ισχυρότερο κομμάτι. Υπάρχουν όμως ειδικοί λόγοι ανάλογα με τη θέση των κομματιών στη σκακιέρα, που ο παίκτης ΔΕΝ πρέπει να προάγει σε Βασίλισσα!

Υπάρχουν χιλιάδες παραδείγματα όπου ένα πιόνι αντί για Βασίλισσα προάγεται σε Πύργο, Αξιωματικό ή Ίππο. Γι' αυτό να έχετε τα μάτια σας δεκατέσσερα, επειδή ποτέ δεν ξέρετε τι μπορεί να συμβεί!

Διότι θα ήταν κρίμα να έρθετε ισόπαλοι ή ακόμα και να χάσετε την παρτίδα κάνοντας λάθος προαγωγή, αν έχετε κερδισμένη θέση...

Τι σημαίνει ότι ο Βασιλιάς είναι σε θέση σαχ; Σημαίνει ότι απειλείται άμεσα από ένα εχθρικό κομμάτι.

Όπως βλέπουμε στο διάγραμμα 1, ο Βασιλιάς είναι σε θέση σαχ διότι απειλείται από τον Πύργο, επομένως πρέπει άμεσα να κινηθεί σε ασφαλές τετράγωνο. Στο διάγραμμα 2, η Λευκή Βασίλισσα δίνει σαχ στο Μαύρο Βασιλιά και τον υποχρεώνει να βρει αλλού καταφύγιο.





Στο διάγραμμα 3 ο Μαύρος Βασιλιάς δεν είναι σε θέση σαχ. Αν όμως ο Λευκός Αξιωματικός κινηθεί οπουδήποτε, τότε έχουμε σαχ εξ αποκαλύψεως. Αν μάλιστα ο Λευκός Αξιωματικός αποφασίσει να κινηθεί στο g6, όπως στο διάγραμμα 4, τότε ο Μαύρος Βασιλιάς μπαίνει κάτω από τα πυρά τόσο του Λευκού Αξιωματικού, όσο και της Λευκής Βασίλισσας! Αυτό το χτύπημα λέγεται διπλό σαχ.



Ο παίκτης που απειλεί να συλλάβει τον αντίπαλο Βασιλιά φωνάζει ΣΑΧ, επειδή ο Βασιλιάς είναι όπως είπαμε ψηλομύτης και δεν καταδέχεται να ασχολείται με μικροπράγματα όπως οι απειλές. Κακό του κεφαλιού του!

Κάθε κομμάτι μπορεί να δώσει σαχ στον αντίπαλο Βασιλιά, εκτός από τον ίδιο το Βασιλιά!

Είδαμε πριν τον Πύργο, τη Βασίλισσα και τον Αξιωματικό. Για δείτε τον Ίππο! Αλλά και το ταπεινό πιόνι μπορεί να δώσει σαχ!

Έτσι λοιπόν ο Βασιλιάς πρέπει οπωσδήποτε να κινηθεί σε άλλο τετράγωνο αν ακούσει τη λέξη ΣΑΧ.




Με ποιούς άλλους τρόπους μπορεί ο Βασιλιάς να αποφύγει το σαχ; Θυμάστε; Ας τους συνοψίσουμε εδώ:

Ο Βασιλιάς αποφεύγει το σαχ:
1. Αν κινηθεί σε ασφαλές τετράγωνο. 2. Αν συλλάβει το κομμάτι που τον απειλεί. 3. Αν παρεμβάλει ανάμεσα στον ίδιο και το απειλειτικό κομμάτι ένα δικό του κομμάτι.

Δείτε το παρακάτω παράδειγμα!
Βλέπετε όλες τις επιλογές που έχει ο Μαύρος για να αποφύγει το σαχ; 1. Ρζ8 ή Ρθ8. 2. Ιxδ5 και 3. Αζ7. Και ο Μαύρος Βασιλιάς μπορεί να ησυχάσει προς το παρόν. Ουφ! Ας δούμε άλλα λίγα παραδείγματα παρακάτω.






Μα τι γίνεται εδώ!; Βέβαια! Τίποτα δεν μπορεί να παρεμβληθεί όταν ο Τρελός Ίππος δίνει σαχ, διότι μπορεί να υπερπηδήσει τα πάντα! Σε αυτή την περίπτωση λοιπόν δεν ισχύει ο τρίτος κανόνας, αυτός της παρεμβολής!



Αλλά και σε αυτή την περίπτωση όπου έχουμε διπλό σαχ, πάλι δεν ισχύει ο κανόνας της παρεμβολής, διότι δεν γίνεται με μια κίνηση να παρεμβληθεί κομμάτι και προς τις δυο κατευθύνσεις!







Ο Βασιλιάς λοιπόν πρέπει να αντιδρά όταν του φωνάζουν ΣΑΧ. Επίσης, ο Βασιλιάς δεν επιτρέπεται να γίνεται σαχ οικειοθελώς, δηλαδή από μόνος του!

Σε αυτή τη θέση, ο Μαύρος Βασιλιάς δεν μπορεί να πατήσει σε κανένα τετράγωνο εκτός από το δ8. Βλέπετε το λόγο;








Και σε αυτή τη θέση ο Μαύρος Ίππος, παρότι απειλείται από το Λευκό πιόνι, εντούτις δεν μπορεί να εγκαταλείψει το ζ6 διότι έτσι θα εξέθετε τον Βασιλιά του που είναι ακριβώς από πίσω! Δυστυχώς ο Μαύρος Ίππος σε αυτή την περίπτωση δεν έχει καλή τύχη, επειδή όπως λέμε εμείς οι σκακιστές είναι "καρφωμένος".






Τι γίνεται όταν ο Βασιλιάς είναι σε θέση σαχ, αλλά δεν μπορεί να εφαρμόσει κανένα από τα τρία σχέδια σωτηρίας; Τότε δυστυχώς για τον ίδιο, είναι ΜΑΤ!












Είναι σημαντικό να θυμάστε ότι δεν έχει σημασία αν ο αντίπαλος έχει περισσότερα ή καλύτερα κομμάτια. Το ματ είναι το τέλος του παιχνιδιού, ό,τι κι αν γίνει! Μπορεί κάποιος να θυσιάσει όλα τα κομμάτια του, μέχρι και τη Βασίλισσά του, αν είναι να κάνει ματ.

Τι γίνεται όμως αν ο Βασιλιάς μας δεν είναι σε θέση σαχ και δεν μπορεί είτε να κινήσει άλλο κομμάτι ή να κινηθεί ο ίδιος με ασφάλεια; Σε αυτές τις περιπτώσεις έχουμε πατ, δηλαδή ισοπαλία!



Χμμμ...

Όταν έχουμε υπεροχή στη Σκακιέρα, πολλές φορές νομίζουμε ότι η μάχη τελείωσε υπέρ μας. Όμως, αν είμαστε απρόσεχτοι, ο αντίπαλος μπορεί να μας τιμωρήσει για την αλαζονεία μας!
(Στην 1η παίζει ο Λευκός κι αν παίξει απρόσεκτα 1.Ββ6+ Ρα8 2.Ργ8 πατ! Στη 2η ο Μαύρος αν προάγει το πιόνι σε Βασίλισσα είναι πατ!)




Επίσης, έχουμε πατ όταν το υλικό των δυο αντιπάλων δεν επαρκεί για ματ. Π.χ. δυο Βασιλιάδες μόνοι τους στη Σκακιέρα είναι πατ και αν συνοδεύονται από ένα μόνο ελαφρύ κομμάτι είναι πάλι πατ. Δηλαδή την πάτησαν!







Βέβαια το πατ είναι διαφορετική περίπτωση από την "νούλα", την άλλη μορφή ισοπαλίας. Η νούλα είναι ισοπαλία που συμφωνούν οι παίκτες μεταξύ τους. Ιδιαίτερα οι έμπειροι παίκτες, όταν καταλαβαίνουν ότι η παρτίδα δεν οδηγεί σε κάποιο ματ και ότι δεν υπάρχουν περιθώρια βελτίωσης της θέσης τους, για να γλυτώσουν χρόνο και κόπο συμφωνούν μια νούλα και ξεμπερδεύουν.

Γενικά, η ισοπαλία προκύπτει στις παρακάτω περιπτώσεις:

1. Εάν επαναληφθεί η ίδια ακριβώς θέση τρεις φορές.
2. Εάν για 50 κινήσεις δεν έχει γίνει καμία κίνηση πιονιού και δεν έχει αιχμαλωτιστεί κανένα κομμάτι.
3. Εάν το υλικό που έχουν οι παίχτες είναι ανεπαρκές για την επίτευξη ματ.
4. Εάν ο ένας παίχτης στη σειρά του δεν έχει νόμιμη κίνηση να κάνει και δεν βρίσκεται σε σαχ ο βασιλιάς του.
5. Εάν το συμφωνήσουν οι αντίπαλοι.

Το Σκάκι έχει δικό του σύστημα καταγραφής των παρτίδων. Αλλά για ποιό λόγο είναι απαραίτητο να καταγράφουμε τις παρτίδες μας; Μα φυσικά για να μπορούμε να αναλύουμε τις παρτίδες και να μαθαίνουμε από τα λάθη μας (ή τα λάθη των άλλων) αλλά και για να βλέπουμε πως παίζουν άλλοι παίκτες!

Τα τετράγωνα συμβολίζονται ως εξής: Τα οριζόντια με γράμματα από το Α μέχρι το Θ και τα κάθετα από το 1 μέχρι το 8.

Τα κομμάτια συμβολίζονται ως εξής: Βασιλιάς Ρ - Βασίλισσα Β - Πύργος Π - Αξιωματικός Α - Ίππος Ι. Το πιόνι δεν έχει σύμβολο.

Η καταγραφή γίνεται συμπληρώνοντας ένα χαρτί, να σαν αυτό:
Γράφουμε το ονοματεπώνυμό μας, το ονοματεπώνυμο του αντιπάλου, ίσως 2-3 άλλα στοιχεία που δεν έχει σημασία να αναφέρουμε τώρα και ξεκινάμε!

Η Σκακιστική Γραφή είναι πανεύκολη! Πάντα ξεκινάμε γράφοντας τον αριθμό της κίνησης: π.χ. 1.

Πάντα ξεκινάμε από το 1 και όπου φτάσουμε! Υπάρχουν παρτίδες με παραπάνω από 100 κινήσεις, αλλά συνήθως κάνουμε μέχρι 30-40.

Ύστερα γράφουμε το αρχικό γράμμα του κομματιού που παίζουμε και το τετράγωνο στο οποίο πηγαίνει: π.χ. 1.ε4

Αυτή είναι η πρώτη κίνηση του Λευκού. Ο Μαύρος επειδή παίζει δεύτερος, ποτέ δεν γράφει ξανά τον αριθμό της κίνησης, παρά γράφει δίπλα από τον Λευκό: π.χ. 1.ε4 ε5

Άρα ο Λευκός έπαιξε το πιόνι του στο ε4 και ο Μαύρος απάντησε με ε5. Η παρτίδα μπορεί να συνεχιστεί ως εξής:

1.ε4 ε5
2.Ιζ3 Ιγ6
3.Αγ4 δ6
4.Ιγ3 Αη4

Υπάρχουν κάποια ειδικά σύμβολα για ορισμένες ιδιαίτερες κινήσεις:

0-0 το μικρό ροκέ π.χ. 5.0-0 Ιδ4
0-0-0 το μεγάλο ροκέ
x όταν συλλαμβάνουμε κομμάτι π.χ. 6.Ιxε5 Αxδ1
+ όταν κάνουμε σαχ π.χ. 7.Αxζ7+ Ρε7 ή ++ όταν είναι διπλό σαχ
# όταν κάνουμε ματ π.χ. 8.Ιδ5 #
e.p. αν πασάν 36.β4 γxβ3 e.p.

Ένας έμπειρος σκακιστής ίσως να προσθέσει σχόλια στην παρτίδα του. Αλλά πως θα το κάνει αν έχει μόνο αυτά τα μικρά κουτάκια για να συμπληρώσει; Απλά, χρησιμοποιεί σύμβολα:

! όταν μια κίνηση είναι καλή
!! όταν μια κίνηση είναι εξαιρετική
? όταν μια κίνηση είναι λάθος
?? όταν μια κίνηση επιφέρει την καταστροφή!
?! όταν μια κίνηση είναι αμφιβόλου αξίας και μάλλον είναι κακή
!? όταν μια κίνηση έχει ενδιαφέρον και μάλλον είναι καλή

Υπάρχει άλλη μια ιδιαιτερότητα, όπως στο παρακάτω παράδειγμα:

Εδώ αν ο Λευκός θέλει να παίξει τον Πύργο στο ζ1, θα πρέπει να πει πρώτα ποιόν από τους δυο θα παίξει! Άρα γράφουμε 23.Παζ1 αν θέλουμε να παίξουμε τον Πύργο από το α1 ή 23.Πζζ1 αν θέλουμε να παίξουμε τον Πύργο από το ζ3!

Υπάρχουν κι άλλα σύμβολα τα οποία δεν χρειάζεστε να μάθετε από τώρα, καθώς αφορούν στο σχολιασμό παρά στην ίδια την παρτίδα. Αργότερα όμως θα σας φανούν χρήσιμα!

Εύκολο δεν είναι; Με λίγη εξάσκηση θα γίνετε άψογοι στη Σκακιστική Γραφή!

Ο στόχος κάθε σκακιστή είναι το ματ. Αυτό μπορεί να το επιτύχει ακόμα πιο εύκολα, αν έχει περισσότερα κομμάτια από τον αντίπαλο ή κομμάτια μεγαλύτερης αξίας. Λέμε ότι αυτός ο παίκτης τότε έχει υλικό πλεονέκτημα. Αλλά τι καθορίζει αυτό το πλεονέκτημα;

Όταν ένας παίκτης κερδίζει ένα πιόνι, τότε αποκτά κάποιο πλεονέκτημα, αφού έχει ένα πιόνι παραπάνω. Στο σκάκι όμως συνήθως για να πάρεις κάτι, πρέπει να δώσεις κάτι, όπως έλεγε ο μεγάλος Μπόμπι Φίσερ. Πρέπει να δώσουμε έναν Πύργο για έναν Ίππο; Ή μια Βασίλισσα για δυο Πύργους; Ή ακόμα έναν Αξιωματικό για δυο πιόνια; Αν γνωρίζετε την αξία κάθε κομματιού, τότε θα είναι εύκολο να απαντήσετε.

Φυσικά ο κανόνας έχει τις εξαίρεσεις του και όλες οι εκτιμήσεις κομματιών θα πρέπει να γίνονται ανάλογα με τη θέση που έχει προκύψει στη σκακιέρα. Π.χ. ένας Πύργος κλεισμένος στη γωνία του έχει μικρότερη στρατηγική αξία από ένα πιόνι έτοιμο για προαγωγή!

Αν λοιπόν τα κομμάτια είναι ακόμα στις αρχικές τους θέσεις, τότε η αξία καθενός από αυτά καθορίζεται ως εξής:

Βασίλισσα = 9 πιόνια
Πύργος = 5 πιόνια
Αξιωματικός = 3 πιόνια
Ίππος = 3 πιόνια
Ο Βασιλιάς δεν αξιολογείται αφού δεν μπορεί να αλλαχτεί.

Έτσι γνωρίζοντας αυτές τις πληροφορίες, μπορούμε να αξιολογήσουμε μια θέση έστω όσο αφορά το υλικό πλεονέκτημα. Ας δούμε ορισμένα παραδείγματα:

Ο Λευκός έχει 9+1+1+1=12 πόντους. Ο Μαύρος έχει 5+5+1+1+1=13 πόντους. Το ελεύθερο πιόνι στο d3 κάνει τη θέση για το Λευκό απελπιστική!










Ο Λευκός έχει 9 πόντους και ο Μαύρος 10 πόντους. Αυτή η θέση είναι ισόπαλη. Ένα πιόνι θα μπορούσε να διαταράξει την ισορροπία!










Ο Λευκός έχει μόλις έναν πόντο! Ο Μαύρος έχει συντριπτική υπεροχή με 38 ολόκληρους πόντους! Όμως είναι σειρά του Λευκού να παίξει...










Ο Μαύρος έχει 16 πόντους, ενώ ο Λευκός 15. Μέχρι όμως να συντονιστούν οι Μαύροι Πύργοι, η Λευκή Βασίλισσα θα έχει συλλάβει 2 πιόνια. Ο Λευκός έχει πλεονέκτημα.

Μια φορά κι έναν καιρό υπήρχαν σε μια μακρινή γη, στη Γη του Σκακιού, δυο Βασίλεια. Το Λευκό Βασίλειο και το Μαύρο Βασίλειο. Τα δυο Βασίλεια ήταν συνεχώς σε αντιπαλότητα, διότι οι δυο βασιλιάδες τους, ο Λευκός Βασιλιάς και ο Μαύρος Βασιλιάς, έτρεφαν αμοιβαία αντιπάθεια. Ο λόγος που δεν συμπαθούσαν ο ένας τον άλλο ήταν απλός: ήθελε ο καθένας τη Γη του Σκακιού αποκλειστικά για τον εαυτό του. Έτσι τα δυο Βασίλεια είχαν χωρίσει τη Γη του Σκακιού στα δυο: στη μια μεριά ήταν το Λευκό Βασίλειο, όπου τα πάντα ήταν ντυμένα στα άσπρα και από την άλλη το Μαύρο Βασίλειο, όπου τα πάντα ήταν βαμμένα μαύρα! Υπήρχε μόνο μια μικρή περιοχή στη Γη του Σκακιού όπου κανένα από τα δυο Βασίλεια δεν είχε κατορθώσει να επιβάλλει την κυριαρχία του. Ήταν η Σκακιέρα!

Η Σκακιέρα είχε 64 τετράγωνα, σε 8 οριζόντιες και 8 κάθετες γραμμές (8Χ8=64). Τα μισά τετράγωνα ήταν λευκά και τα άλλα μισά μαύρα. Οι οριζόντιες γραμμές έχουν αριθμούς (1-8) και οι κάθετες γραμμές έχουν γράμματα (α-θ). Το κάθε τετράγωνο έχει ένα όνομα. Το α1, το α2, το ε4, το ζ7 και τα λοιπά.

Στη Σκακιέρα λοιπόν γίνονταν μεγάλες μάχες ανάμεσα στο Λευκό Βασίλειο και το Μαύρο Βασίλειο, επειδή και οι δυο ήθελαν να την κατακτήσουν, αναγκάζοντας τον αντίπαλο Βασιλιά να παραδοθεί (δηλαδή να γίνει "ματ"). Οι Στρατοί λοιπόν παρατάσσονταν αντικριστά. Οι Βασιλιάδες έπαιρναν θέση πρώτοι στους θρόνους τους. ο Λευκός Βασιλιάς για να την μπει στο μάτι του Μαύρου, καθόταν σε μαύρο τετράγωνο. Ο Μαύρος Βασιλιάς για εκδίκηση έκανε το αντίθετο, δηλαδή στεκόταν σε λευκό τετράγωνο! Στη 2η γραμμή μπροστά από το Βασιλιά έμπαιναν για προστασία οι στρατιώτες, δηλαδή τα γενναία Πιόνια. Στα αριστερά του περήφανου Βασιλιά καθόταν η πανούργα Βασίλισσα. Στις γωνιές στέκονταν οι παντοδύναμοι Πύργοι. Το βασιλικό ζεύγος πλαισίωναν οι Ταχείς Αξιωματικοί, ενώ δίπλα από τους Αξιωματικούς κάλπαζαν οι ατίθασοι Ίπποι.

Το κάθε κομμάτι έχει το δικό του σύμβολο: Βασιλιάς: Ρ - Βασίλισσα: Β - Πύργος: Π - Αξιωματικός: Α - Ίππος: Ι. Τα πιόνια επειδή είναι ταπεινά δεν έχουν όνομα. Έτσι αν θέλουμε να κινήσουμε τον Ίππο στο τετράγωνο ζ3 γράφουμε: Ι(το σύμβολο του Ίππου)ζ3(το τετράγωνο που θέλει να πάει). Αν θέλουμε να κινήσουμε το πιόνι από το ε2 στο ε4 γράφουμε απλώς ε4!

Ας δούμε τα κομμάτια ένα ένα.

Πρώτα ο Βασιλιάς, το σημαντικότερο κομμάτι. Αλήθεια, τι θα ήταν ένα Βασίλειο χωρίς το Βασιλιά του; Ο Βασιλιάς μπορεί να κινηθεί κάθε φορά μόνο στα γειτονικά του τετράγωνα. Μάλιστα οι δυο Βασιλιάδες αντιπαθούν τόσο πολύ ο ένας τον άλλο που δεν μπορούν να σταθούν πλάι πλάι! Πρέπει υποχρεωτικά να τους χωρίζει ένα τετράγωνο! Μοιάζουν πολύ με τους μαγνήτες που ο ένας αποθεί τον άλλο!

Ο Βασιλιάς είναι ψηλομύτης και περήφανος. Κάθε φορά που κάποιο αντίπαλο κομμάτι τον απειλεί, ο αντίπαλος πρέπει να αναγγέλει αυτή την απειλή λέγοντας "σαχ". Δείτε στη Σκακιέρα πως ο Λευκός Αξιωματικός από το τετράγωνο β5 δίνει σαχ στον Μαύρο Βασιλιά.

Ο Μαύρος Βασιλιάς είναι υποχρεωμένος να αντιδράσει στην απειλή, διότι δεν σηκώνει και πολλά πολλά! Έτσι, πρέπει οπωσδήποτε να απαλλαχτεί από το σαχ. Ο ένας τρόπος είναι να κινηθεί ο ίδιος, αλλά επειδή ο Βασιλιάς είναι όπως είπαμε περήφανος, προτιμά να μένει στη θέση του. Έτσι, συνήθως χρησιμοποιεί το δεύτερο τρόπο: παρεμβάλει ανάμεσα σε αυτόν και το απειλητικό κομμάτι ένα δικό του κομμάτι, μέχρι ο ίδιος να αποσυρθεί σε ασφαλές καταφύγιο κάνοντας ροκέ (τι είναι τούτο πάλι;!). Υπάρχει και τρίτος τρόπος (που είναι και ο καλύτερος): να συλλάβει το απειλητικό κομμάτι! Όμως στην περίπτωσή μας ο Λευκός Αξιωματικός δεν μπορεί να συλληφθεί. Ας βάλουμε μπροστά τον Ίππο λοιπόν στο γ6!

Τώρα ο Μαύρος Βασιλιάς δεν απειλείται πια, καθώς παρεμβάλεται ο Μαύρος Ίππος στο γ6. Οι Βασιλιάδες είναι σχετικά δειλοί όταν στη Σκακιέρα υπάρχουν τόσα πολλά κομμάτια! Προτιμούν να μην εμπλέκονται σε μάχες, γι' αυτό και κρύβονται στις γωνιές με τη βοήθεια των Πύργων.

Αυτή είναι η κίνηση ροκέ (αχααα!!!), που συμβολίζεται με το Ο-Ο (μικρό ροκέ) και το Ο-Ο-Ο (μεγάλο ροκέ).




Έτσι ο Βασιλιάς κρύβεται στη γωνιά του και περιμένει να αδειάσει η Σκακιέρα από τα πολλά κομμάτια για να ξεμυτίσει άφοβα! Προσοχή όμως! Για να γίνει το ροκέ, τόσο ο Βασιλιάς όσο και ο Πύργος θα πρέπει να μην έχουν μετακινηθεί καθόλου από τις αρχικές τους θέσεις! Δηλαδή θα πρέπει να βρίσκονται στα αρχικά τους τετράγωνα!








Ύστερα έρχεται η Βασίλισσα, το πιο δυνατό κομμάτι στη Σκακιέρα. Η Βασίλισσα μπορεί να κινηθεί κάθετα, οριζόντια και διαγώνια για όσα τετράγωνα θέλει εφόσον δεν παρεμβάλεται κάποιο άλλο κομμάτι. Μπορεί δηλαδή να ταξιδέψει π.χ. από το δ1 στο δ8 και από το θ1 στο α8 αν δεν υπάρχει εμπόδιο στο δρόμο της! Η Βασίλισσα είναι το καλύτερο κομμάτι για επίθεση! Όπως θα δούμε και στη συνέχεια, η Βασίλισσα κάνει ό,τι κάνουν μαζί ο Πύργος και ο Αξιωματικός, όμως αυτή τα κάνει με μια κίνηση! Δεδομένου ότι η Βασίλισσα είναι το πιο ισχυρό κομμάτι είναι πολύ ευάλωτη σε επιθέσεις από τα ασθενέστερα κομμάτια γι' αυτό πρέπει να είναι πολύ προσεκτική στις κινήσεις της για να μην παγιδευτεί! Καλό είναι να μην εφορμά γρήγορα στη σκακιέρα, αλλά να περιμένει να αναπτυχθούν πρώτα οι Ίπποι και οι Αξιωματικοί για να την βοηθήσουν στις επιθέσεις της! Πάντως όταν ένας στρατός χάνει την Βασίλισσά του, τότε κακά μαντάτα περιμένουν τον Βασιλιά και μάλιστα σύντομα!

Οι Πύργοι κινούνται κάθετα και οριζόντια, ποτέ διαγώνια. Είναι το δεύτερο ισχυρότερο κομμάτι μετά τη Βασίλισσα, επειδή καλύπτει πολλά τετράγωνα διαφορετικού χρώματος και βοηθά στην άμυνα του Βασιλιά κάνοντας ροκέ. Στον Πύργο αρέσουν οι ανοιχτές θέσεις και ιδιαίτερα οι ανοιχτές κάθετες γραμμές. Σε ανοιχτή σκακιέρα χωρίς πολλά πιόνια, ο Πύργος είναι δυνατότερος από τον Αξιωματικό και τον Ίππο. Ειδικά όταν οι δυο Πύργοι μας είναι διπλωμένοι, τότε είναι δυνατότεροι και από την ίδια τη Βασίλισσα! Ο Πύργος μπορεί να κάνει εύκολα ματ στον αντίπαλο Βασιλιά.

Η Βασίλισσα και ο Πύργος είναι τα βαριά κομμάτια. Ο Αξιωματικός και ο Ίππος είναι τα ελαφριά κομμάτια, τα οποία έχουν μικρότερη δύναμη από τα βαριά.

Οι Αξιωματικοί κινούνται μόνο διαγώνια και μόνο στο χρώμα τους και μπορούν να πάνε όσο μακριά θέλουν, αν δεν υπάρχει εμπόδιο στο δρόμο τους. Αυτή η αδυναμία τους, δηλαδή που καλύπτουν μόνο ένα χρώμα, δεν τους επιτρέπει να κάνουν μάτ στον αντίπαλο Βασιλιά χωρίς τη βοήθεια κι άλλων κομματιών. Όπως εσείς έχετε κάποιον καλύτερο φίλο, έτσι και ο Αξιωματικός έχει καλύτερο φίλο τον άλλο Αξιωματικό! Ο ένας καλύπτει τα λευκά τετράγωνα, ο άλλος τα μαύρα. Έτσι και οι δυο μαζί έχουν πολύ μεγάλη δύναμη. Αντίθετα οι Ίπποι μπορούν να αμυνθούν καλύτερα, επειδή καλύπτουν ο ένας τον άλλο, αλλά δύσκολα κάνουν ματ στον αντίπαλο Βασιλιά. Ένας Ίππος (όπως ένας Αξιωματικός) δεν μπορεί να κάνει ματ μονάχος του με το Βασιλιά.


Όταν δεν υπάρχουν πολλά πιόνια στη Σκακιέρα, ο Αξιωματικός είναι συνήθως δυνατότερος από τον Ίππο, επειδή καλύπτει περισσότερα τετράγωνα και κινείται σε μεγαλύτερη απόσταση. Αντίθετα ο Ίππος είναι το μοναδικό κομμάτι που μπορεί να πηδήξει πάνω από άλλα κομμάτια, σχηματίζοντας ένα Γ. Όσο πιο κοντά στο κέντρο βρίσκεται, τόσα περισσότερα τετράγωνα μπορεί να ελέγξει. Γι' αυτό στον Ίππο αρέσουν οι κλειστές θέσεις με πολλά πιόνια στη Σκακιέρα. Ο Ίππος ξεχωρίζει λοιπόν για δυο πράγματα: επειδή μπορεί να κινηθεί σε σχήμα Γ πάνω από άλλα κομμάτια και επειδή αλλού πατάει και αλλού βρίσκεται! Αν π.χ. ο Ίππος πατάει σε λευκό τετράγωνο, το επόμενο άλμα του μπορεί να είναι μόνο πάνω σε μαύρο τετράγωνο και το αντίθετο!


Το ισχυρό όπλο του Αξιωματικού είναι το "κάρφωμα" ενώ του Ίππου το "πιρούνι".




Για τα πιόνια είχε πει κάποτε ένας σπουδαίος σκακιστής (ο Γάλλος Αντρέ Φιλιντόρ τον 18ο αιώνα) ότι "είναι η ψυχή της παρτίδας". Σπουδαία κουβέντα για το ταπεινό πιόνι, που μπορεί να κινηθεί ένα τετράγωνο κάθε φορά (εκτός αν βρίσκεται στην αρχική του θέση οπότε μπορεί να κινηθεί δυο τετράγωνα) και μάλιστα μόνο εμπρός! Το πιόνι είναι αδύναμο διότι δεν μπορεί να υπερασπιστεί τον εαυτό του, γι' αυτό είναι καλό να δημιουργούμε αλυσίδες πιονιών. Είναι όμως τόσο σπουδαίος ο ρόλος τους, που το γενναίο πιόνι όταν φτάνει στην πρώτη γραμμή του αντίπαλου στρατοπέδου, για επιβράβευση μπορεί να γίνει Βασίλισσα! Τα πιόνια έχουν άλλη μια ιδιαιτερότητα: μπορούν να συλλάβουν μόνο διαγώνια! Μάλιστα, αν όπως βλέπουμε παρακάτω το πιόνι α2 μετακινηθεί στο α4, τότε το Μαύρο πιόνι στο β4 μπορεί να συλλάβει το Λευκό πιόνι en passant, δηλαδή "καθώς περνάει". Άρα αν 1.α4 τότε 1...βxα3! Προσοχή όμως: η κίνηση en passant είναι δυνατή μόνο εκείνη τη στιγμή! Στην επόμενη κίνηση δεν γίνεται να συλληφθεί το πιόνι που πέρασε.

Τα πιόνια πράγματι είναι η ψυχή της παρτίδας, όπως ο στρατιώτης είναι η ψυχή του στρατού!

Το Σκάκι είναι παιχνίδι για δυο παίκτες. Ο σπουδαιότερος κανόνας καλής συμπεριφοράς είναι ο σεβασμός προς τον αντίπαλο, όποιος κι αν είναι αυτός. Έπειτα πρέπει να σεβόμαστε το χώρο όπου παίζουμε.

Οι κανόνες ευγένειας του καλού Σκακιστή λένε τα εξής:

• Να μην ακουμπάμε κανένα κομμάτι πριν κάνουμε μια κίνηση. Μάλιστα ένας αυστηρός κανόνας λέει ότι αν ακουμπήσουμε ένα κομμάτι, τότε είμαστε υποχρεωμένοι να το παίξουμε! Γι' αυτό πριν παίξουμε την κίνησή μας είναι καλό να σκεφτόμαστε καλά και όταν αποφασίσουμε με σιγουριά, τότε πιάνουμε το κομμάτι μας και το παίζουμε.
• Να μην ακουμπάμε τα κομμάτια του αντιπάλου, παρά μόνο όταν συλλαμβάνουμε κομμάτι. Αν πρέπει να ακουμπήσουμε κάποιο κομμάτι που ξέφυγε από το τετράγωνό του για να το τακτοποιήσουμε, τότε πρέπει πρώτα να πούμε στον αντίπαλο "διορθώνω" ή "ζαντούμπ" (γαλλικά: J' adoube) και ύστερα να κάνουμε τη διόρθωση. Προσοχή! Αν κάνουμε μια κίνηση, μετά δεν μπορούμε να διορθώσουμε για να παίξουμε κάτι άλλο! Αυτό απαγορεύεται στο σκάκι, διότι ό,τι παίζουμε δεν γυρίζει πίσω!
• Να μην αγγίζουμε τη σκακιέρα και να μην βάζουμε το χέρι μας στα τετράγωνα για να μετρήσουμε κινήσεις. Όλα τα μετρήματα πρέπει να γίνονται στο μυαλό μας νοερά.
• Όταν είναι η σειρά του αντιπάλου να παίξει, να μην κάνουμε φασαρία ή οτιδήποτε άλλο αποσπά την προσοχή του από το παιχνίδι.
• Να μην μιλάμε στον αντίπαλο κατά τη διάρκεια της παρτίδας, παρά μόνο αν επιβάλλεται από το παιχνίδι (για να πούμε "διορθώνω", "σαχ", "ματ", κτλ).
• Να μην χρησιμοποιούμε κινητό τηλέφωνο ή οποιαδήποτε άλλη ηλεκτρονική συσκευή.
• Να μην χρησιμοποιούμε σημειώσεις, βιβλία ή άλλα βοηθήματα όσο παίζουμε.
• Επιτρέπεται να σηκωθούμε από τη θέση μας όποτε θέλουμε, για να ξεμουδιάσουμε, αρκεί να το κάνουμε χωρίς φασαρία. Όμως δεν μπορούμε να φύγουμε από την αίθουσα χωρίς να πάρουμε άδεια από τον διαιτητή ή τον προπονητή μας.
• Να σεβόμαστε το χρόνο του αντιπάλου, ακόμα κι αν μας φαίνεται υπερβολικά αργός. Μπορούμε να χρησιμοποιούμε αυτό το χρόνο υπέρ μας, για να σκεφτούμε καλύτερα το σχέδιό μας.
• Αν η σημαία του ρολογιού μας πέσει, τότε δυστυχώς χάνουμε την παρτίδα. Αν έχουμε φανερά χαμένη θέση, εγκαταλείπουμε ή συνεχίζουμε -ποτέ δεν περιμένουμε απλώς να περάσει η ώρα για να χάσουμε από χρόνο.
• Οι παίκτες που τελειώνουν την παρτίδα τους θεωρούνται θεατές. Όσο είμαστε θεατές, δεν κάνουμε φασαρία και δεν μιλάμε σε όσους παίζουν ακόμα.
• Στο τέλος της παρτίδας, ανεξαρτήτως αποτελέσματος, πρέπει να δίνουμε τα χέρια με τον αντίπαλο. Πάνω από όλα είμαστε φίλοι!