Το Αλογάκι

Αυτή η απλή ερώτηση ταλαιπωρεί γονείς, δασκάλους και παιδιά, ίσως ήδη από την εποχή που επινοήθηκε το σκάκι: "Ποια είναι η κατάλληλη ηλικία για να ξεκινήσει το παιδί μου να παίζει σκάκι;" 

Μια πρώτη απάντηση είναι ότι κάθε ηλικία είναι κατάλληλη για το σκάκι, αρκεί να μην είναι σε ηλικία όπου μπορεί να καταπιεί κάποιο κομμάτι (sic). Μια πιθανή απάντηση μπορεί να είναι "en passant". Η εξήγηση αναλύεται παρακάτω.

Το σκάκι είναι ένα απαιτητικό παιχνίδι, όσο αφορά τις ικανότητες που πρέπει να επιστρατεύει κάθε φορά πάνω στη σκακιέρα ένας επίδοξος σκακιστής: λογική, αυτοσυγκέντρωση, σύνθεση, αναλυτική σκέψη, αντίληψη του χώρου και των σχέσεων, αναγνώριση μοτίβων, αντοχή στην πίεση, αποφασιστικότητα και άλλες. Επομένως το ερώτημα για να απαντηθεί το αρχικό ερώτημα είναι: "Σε ποια ηλικία ένα παιδί μπορεί συνειδητά να επιστρατεύει αυτές τις ικανότητες;"

Ο Ζαν Πιαζέ, ένας σπουδαίος Ελβετός φιλόσοφος και ψυχολόγος, που μελέτησε εις βάθος την ψυχολογία των παιδιών, υποστήριζε ότι τα παιδιά περνούν από το στάδιο του εγωκεντρισμού, που είναι το στάδιο όπου κυριαρχεί η διαίσθηση, οι συμβολισμοί και η εσωτερική αναπαράσταση, σ' αυτό του κοινωνιοκεντρισμού, που είναι το στάδιο της λογικής σκέψης, της επιστημονικής και κοινωνικής αντίληψης του περιβάλλοντος κόσμου, μεταξύ 5 με 6 ετών. Αυτό σημαίνει ότι ένα παιδί ουσιαστικά μετακινείται από έναν κλειστό εγωκεντρικό κόσμο σε έναν νέο ανοιχτό κόσμο γεμάτο αλληλεπιδράσεις και προκλήσεις.

Η μετακίνηση αυτή διέπεται από δυο μέρη, της αφομοίωσης και της συμμόρφωσης. Για παράδειγμα, μια πράξη αφομοίωσης είναι όταν ένα παιδί έχει την τάση να πιπιλίζει ο,τι βρίσκεται κοντά του, αφομοιώνοντας αντικείμενα ώστε να ταιριάζουν στις δικές του νοητικές δομές. Μια πράξη συμμόρφωσης είναι όταν το παιδί μετατρέπει τις δικές του ψυχικές δομές για να ανταποκριθεί στις συνθήκες του περιβάλλοντος. Η επιτακτική ανάγκη εξισορρόπησης των δυο μερών, οδηγεί σε πνευματική ανάπτυξη.

Έτσι, ένα παιδί περνά από το στάδιο της προ-λογικής νόησης, στο στάδιο της συγκεκριμένης λογικής σκέψης, περίπου όταν είναι 5 με 6 ετών και αυτή είναι μια καλή αφετηρία για την ενασχόληση με το σκάκι: καθώς περνά (en passant) από το ένα στάδιο στο άλλο.

Άραγε πόσο συχνά καταλήγουμε σε ένα φινάλε με πύργους ή πύργο και πιόνια; Μάλλον αρκετά συχνά. Μάλιστα αρκετές περιπτώσεις έχουν αναλυθεί στη θεωρία. Μερικές από αυτές θα δούμε και σ' αυτή την άσκηση, που έχει ως στόχο να εξοικειωθούμε στα φινάλε με πύργους με καθόλου ή μερικά πιόνια.

Ανοίξτε τη σκακιέρα, βάλτε τις θέσεις και πάμε!


1) Παίζει ο Μαύρος. Ποιο λέτε είναι το αποτέλεσμα;











2) Παίζει ο Λευκός και έχει μόνο μια κίνηση για να σώσει την παρτίδα. Ποια είναι αυτή και γιατί;











3) Ο Λευκός κάνει ματ. Προσπαθήστε να υποχρεώσετε το Μαύρο Βασιλιά σε ήττα.











4) Δείτε τι γίνεται αν την κίνηση έχει α) ο Λευκός και β) ο Μαύρος.

5) Ο Λευκός Βασιλιάς είναι σαχ και πρέπει να μετακινηθεί. Ποιο είναι το καλύτερο τετράγωνο που μπορεί να πάει;







6) Παίζει ο Λευκός και κερδίζει εύκολα. Πως;












7) Ο Μαύρος εδώ έχει ένα κρυμμένο όπλο έτοιμο να το αποκαλύψει. Ποιο είναι αυτό;







8) Με ποια απλή κίνηση κερδίζει αμέσως ο Λευκός;












9) Κλασσική θέση. Τι μπορεί να κάνει ο Λευκός για να προάγει το πιόνι του;














10) Ο Μαύρος κερδίζει άνετα. Τι θα γίνει όμως αν παίξει 1.. β2;














Απαντήσεις:

1) Ισοπαλία, διότι ο Μαύρος θα κόψει το πιόνι πριν προαχθεί σε Βασίλισσα.
2) Πη8+ είναι η μοναδική σωστή κίνηση, διότι εμποδίζει την προώθηση του μαύρου πιονιού. Στόχος του Λευκού είναι να δίνει σαχ μέχρι να αναγκάσει τον αντίπαλο Βασιλιά να πάει στο ζ3, εμποδίζοντας το ίδιο του το πιόνι. Η παρτίδα οδηγείται σε ισοπαλία.
3) Γνωρίζεις την τελική εικόνα αυτού του ματ; Αν όχι, στείλε email στο toalogaki@gmail.com.
4) α) Ματ σε 2: 1. Ρη6 Μαύρος οπουδήποτε 2. Πγ8#
4) β) Κερδίζει ο Μαύρος διότι παίζει Πζ1+ και μετά προάγει το πιόνι β σε Βασίλισσα.
5) Οποιοδήποτε εκτός από το ε4! Το προφανές 1. Ρε4, μπορεί να απειλεί το μαύρο ε πιόνι, όμως κοιτάξτε τι παθαίνει:  1.. Πδ6!! Αν ο Λευκός παίξει το φαινομενικά καλό 2. Πxα7+, τότε ο Μαύρος απαντά 2.. Ρε6 και το Πδ4# μπορεί να αποφευχθεί, όχι όμως η ήττα.
6) Παίζει 1. Πθ8 Πxα7 2. Πθ7+ και ο Μαύρος Πύργος πέφτει.
7) Παίζει 1.. Πβ4! και ετοιμάζεται για την αποκάλυψη, καλύπτοντας παράλληλα το διαδρομή β3 και β2 για τον Μαύρο Βασιλιά. Το καλύτερο που μπορεί να κάνει ο Λευκός είναι να κόψει το πιόνι α2 και να εγκαταλείψει μετά το 2.. Ρβ3+ (αποκάλυψη) και αφού χάσει τον Πύργο του.
8) Ο Λευκός παίζει 1. δ4! και κερδίζει το πιόνι γ επειδή είναι καρφωμένο.
9) Ο Λευκός παίζει 1. Πθ5! και στο υποχρεωτικό 1.. Πxθ5 συνεχίζει με 2. ε8=Β+ και κερδίζει τον Πύργο και την παρτίδα.
10) Ισοπαλία!